स.इ.जय बहादुर राेकाय: June 2022

मौद्रिक नीतिको अवधि नजिकिदैं जानू, सेयर बजार सुधारमा अर्थ मन्त्रालयले गठन गरेको कार्यदलले पूर्णता पाउनू लगायतका कारणले अब बजार नघट्ने आशामा केही लगानीकर्ता छन् ।

यही बेला केही लगानीकर्ताहरु भने बजार थप नघट्ने तर्क गरिरहेका छन् । १० महिना अवधिमा बुधबारसम्म एक हजार २ सय २८ अंकले घटेको छ । बजारबाट १२ खर्ब रुपैयाँ गुमाएका लगानीकर्ता यतीबेला त्रास, पर्ख र हेरको अवस्थामा देखिन्छन् । यसैको सेरेफेरोमा हामीले बजारका केही राम्रा भनिएका कम्पनीको एक वर्षको मूल्य अवस्था अध्ययन गरेका छौं । जसमा राम्रा भनिएका कम्पनीको सेयर मूल्य ५० प्रतिशत भन्दा बढीले घटेको देखिन्छ ।

जीवन बीमातर्फ लगानीकर्ताले रुचाउने कम्पनी हो नेपाल लाइफ इन्सुरेन्स । एनएलआईसीको सेयर पछिल्लो एक वर्षमा ६६ प्रतिशतसम्म घटेको छ । यो अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता २१ सय ९१ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो । तर ओरालो लागेको बजारमा कम्पनीको सेयर मूल्य ७२१ रुपैयाँसम्ममा झर्‍यो । शुक्रबार यो कम्पनीको सेयर मूलय ७ सय ३० रुपैयामा कारोबार भएको छ ।

लगानीकर्ताले दोस्रो बजारमा अर्को राम्रो भनिएको कम्पनी हो नबिल बैंक । बैंकको सेयर दोस्रो बजारमा अधिकतम् एक हजार ७४० रुपैयाँसम्म पुगेको थियो भने न्युनतम् ८१५ रुपैयाँमा पनि झ¥यो । अहिले कम्पनीको सेयर मूल्य ८२५ रुपैयाँ छ ।

दोस्रो बजारमा लगानीकर्ता झुम्मिने अर्को कम्पनीको हो हिमालयन डिष्टीलरी । यो कम्पनीको सेयर मूल्य ओरोलो लागेको बजारमा आधा भन्दा बढीले घट्यो ।

अधिकतम् ७ हजार ९३८ रुपैयाँसम्म प्रतिकिक्ता खरिद बिक्री भएको कम्पनीको सेयर मूल्य न्युनतम् ३ हजार रुपैयाँसम्ममा आइपुगेको थियो । शुक्रबार बजार बन्द हुँदा यो कम्पनीको मूल्य ३ हजार ५७ रुपैयाँ प्रतिकित्ता छ ।

सरकारी स्वमित्वको नागरिक लगानी कोषको सेयर दोस्रो बजारको अर्को राम्रो स्टक हो । बजार उचाईमा पुगेको बेला प्रतिकित्ता ४ हजार ५६० रुपैयाँसम्म पुगेको कम्पनीको सेयर केही दिनअघि २ हजार २८५ रुपैयाँसम्मा झरेको थियो । शुक्रबार अन्तिम कारोबार २ हजार २९६ रुपैयाँ पुगेको छ ।

लघुवित्त क्षेत्रको अर्को राम्रो भनिने सेयर भएको कम्पनी हो महिला लघुवित्त वित्तिय संस्था । सेयर बजार उच्च रहेको १० महिना अघि प्रतिकित्ता ५ हजार ६ सय रुपैयाँसम्म पुगेको कम्पनीको सेयर मूल्य अहिले ३ हजार २९ रुपैयाँसम्मले घटेको थियो । शुक्रबारको कारोबार पछि कम्पनीको सेयर मूल्य ३ हजार ३८० रुपैयाँ पुगेको छ ।

कम्पनी	१ वर्षको अधिकतम् मूल्य	शुक्रबारको मूल्य
NLIC	२१९१	७३०
NABIL	१७३२	८१८
HDL	७९३८	३०५७
CIT	४५६०	२२९६
MLBSL	५६००	३३८०
JBLB	५५१६	२८००
UNL	२१२००	१८१००
MEN	१५३०	८३०
UPPER	९६२	४५३
नोट : बोनस शेयर दिएका कम्पनीको मूल्य समायोजन हुने गरेको छ । तर माथि उल्लेखित मूल्यमा कम्पनीले दिएको बोनसको हिसाब समावेश छैन ।

लघुवित्त क्षेत्रकै अर्को रुचाइएको कम्पनी हो जीवन विकास लघुवित्त यो कम्पनीको सेयर मूल्य १० महिना अघि बढेको बजारमा ५ हजार ५१६ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो तर अहिले घटेको बजारमा कम्पनीको सेयर मूल्य न्युनतम् २ हजार ७ सय रुपैयाँसम्म झरेको थियो । शुक्रबार कम्पनीको सेयर मू्ल्य २ हजार ८०० रुपैयाँ छ ।

यस्तै बहू राष्ट्रिय कम्पनी यूनिलिभरको सेयर मूल्य पनि निकै उतारचढाबपूर्ण बजारका कारण घटेकै देखिन्छ । बजार उच्च भएको र ओरालो लागेको १० महिना अवधिमा कम्पनीको सेयर २१ हजार २ सयबाट घटेर १७ हजार ३७६ रुपैयाँसम्म झरेको थियो । शुक्रबार यो कम्पनीको दोस्रो बजारमा बिक्री भएको सेयर मूल्य १८ हजार १०० छ ।

जलविद्युततर्फको माउण्टेन इनर्जी कम्पनीको सेयर मूल्य एक हजार ५ सय ३० रुपैयाँको अधिकतम् मूल्यबाट घटेर ८ सय ३० रुपैयाँसम्म झर्‍यो ।

जलविद्युततर्फ लगानीकर्ताले कारोबार गर्ने अर्को कम्पनी अपर तामाकोशी हो । बढेको बजारमा प्रतिकित्ता ९६२ रुपैयाँसम्म पुगेको कम्पनीको सेयर अहिले घटेको बजारमा न्यूनतम् ४ सय ५३ रुपैयाँसम्म आईपुग्यो । शुक्रबार यो कम्पनीको अन्तिम कारोबार ४५२ रुपैयाँमा भएको छ ।

|| धादिङको गंगाजमुना गाउँपालिकास्थित मण्डली मा.वि विद्यार्थीहरूको प्रयोगात्मक कार्य ||

|| धादिङको गंगाजमुना गाउँपालिकास्थित मण्डली मा.वि विद्यार्थीहरूको प्रयोगात्मक कार्य ||

May be an image of 4 people, people standing and outdoors

चितवन जिल्लालाई फूलमा आत्मनिर्भर बनाउने अभियानमा चितवनका दुई युवा

सयपत्रिको फूल बिरुवा र बिउँ चाहिए सम्पर्क गरौं"- चितवनमा पछिल्लो समय पुष्प ब्यवसायमा लाग्ने युवाहरुको संख्या बढ्दै गएको छ । लगानी अनुसारको मनग्य आम्दानी हुने भएकोले यो ब्यवसायमा युवाहरु आकर्षित भएका छन् । कालिका नगरपालिका २ पदमपुरका गोविन्द बास्तोला र भरतपुर १४ शिवनगरका मनोज कुमार ढकालले पनि चितवनमा पुष्प ब्यवसाय गर्दै आइरहेका छन् । बास्तोला र ढकाल मिलेर जग्गा भाडामा लिएर पुष्प ब्यवसाय गरेका हुन् ।

बास्तोला र ढकालले संयुक्तरुपमा कालिकाको पदमपुरमा २ विगाहा र भरतपुरको शिवनगरमा १५ कठ्ठा जग्गा भाडामा लिएर फूलखेती गरेका छन् । बारीमा अहिले बिक्री गर्नको लागि फुलको बिउँ राख्ने तयारी अवस्थामा रहेको उनि बताउछन्।  करिब ३ बर्ष अगाडि जिएम फ्लोरिकल्चर फर्मको नामबाट ब्यवयास सुरु गरेका उनिहरु अहिले तिहारको लागि सयपत्री फूलका बिरुवा उत्पादन र बिउँ बिक्रीवितरण गर्न ब्यस्त छन् । अहिले उनि नेपालमा राम्रो उत्पादन हुने कलकत्ते,टेनिस बल, लडुगन्दा सयपत्री फुलका बिरुवा तथा बिउँ बेच्ने तयारीमा रहेको बताउँछन्।

अगाडिका बर्ष फुलको अत्यधिक माग भएको हुँदा अहिले  प्रन्ध हजार माला बिक्री गर्ने लक्ष्य राखेर काम गरिरहेको उनिहरु बताउँछन्। कृषी विषयनै अध्ययन गरेका ढकालले भने ‘अहिले युवाहरु विदेशीने क्रम वढ्दो छ मेहनत गरेर नेपालमै पुष्प ब्यवसाय गरेमा यहीबाट मनग्य आम्दानी गर्न सकिन्छ ।’ उनले चितवन फूलमा आत्मनिर्भर नभएको भन्दै युवाहरु यो ब्यवसायमा लागे छिट्टै चितवन फूलमा आत्मनिर्भर हुने बताए ।

पुष्प ब्यवसायमा लाग्दाको सुरुवाती दिन सम्झीदै बास्तोलाले भने ब्यवसाय सुरु गर्दा त्यती प्रोत्साहन नमिले पनि अहिले सवैले यसको महत्व बुझेकाले प्रोत्साहन गर्ने गरेको बताए । उनले भने ‘ब्यवसायबाट सन्तुष्ट छौ, नाफा पनि कमाइराखेका छौ अब हाम्रो लक्ष्य भनेको जग्गा थप्दै फुल खेती गरेर चितवनलाई फुलमा आत्मनिर्भर बनाउने हो ।’ काठमाण्डौमा शंकरदेब क्याम्पसमा प्राध्यापन पेशा गरिरहेका बास्तोलाले पेशा छोडेर पुष्प ब्यवसाय अंगालेका हुन् उनले अहिले भरतपुर कलेजमा अध्यापन गर्दै पुष्प ब्यबसायमा लागेका छ्न,भने कृषि विषयनै अध्ययन गरेका ढकाल कृषि विकास कार्यालय डोल्पाका अधिकृत हुन् ।

ढकालका अनुसार फूलको माग अन्य समयमा भन्दा चाडपर्वको समयमा अत्याधिक हुने गरेकोे छ। उनले तिहारको लागि  फूलको माग अत्यधिक भइराखेको हुन्छ तर हामीले उत्पादन गरेको भन्दा बढीको माग हुने गरेको उनि बताउँछन। 
तेसैले अहिके उत्पादन बढाउने गरि काम गरिरहेको उनिहरु बताउँछन।

उनले फूलको  माग चाडपर्वविवाह,व्रतवन्ध,सभा,गोष्ठी,सेमीनार लगायतका कार्यक्रमको लागि हुने गरेको बताए । तिहारको लागि सयपत्री फूलको माग अत्याधिक हुने उहाँ बताउहुन्छ। तिहारमा बजारमा प्रतिमाला खुद्रा मुल्य ९० रुपैयाँ भन्दा माथी र थोक मुल्य ७० रुपैयाँ भन्दा माथी रहेको थियो । चितवनमा उत्पादन भएको फूलको बजार नारायणगढ सहित काठमाण्डौ,पोखरा, हेटौडा,बुटवल लगायतका शहर छन् ।

बिरुवा र बिउँ चाहिएमा सम्पर्क नम्बर 9840802684

ललितपुरको मगर गाउँ माध्यमिक बिधालयको पढ्दै काम गर्दै अभियानमा बिद्यार्थीलाई सहभागी बनाउदै"-

ललितपुरको मगर गाउँ माध्यमिक बिधालय प्राबिधिक शिक्षालयमा कोठामा पाइने किताबी ज्ञानमा मात्रै सीमित छैनन्, किताबमा अध्ययन गरेको कुरालाई दैनिक व्यवहारमा उतार्छन्। ‘कक्षा–कोठामा सैद्धान्तिक ज्ञान लिन्छौं, बाँकी समय त्यसलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्छौं,’ एक विद्यार्थीले भने, ‘यसले पढेको कुरालाई व्यवहारमा लागू गर्न सहज हुनुका साथै व्यक्तिगत आम्दानी पनि भइरहेको छ।’

विद्यालयले उनीजस्तै प्राविधिक शिक्षा अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थीहरूलाई निःशुल्क जमिन उपलब्ध गराएको छ। त्यही जमिनमा विद्यार्थीहरू पढेको कुरालाई व्यवहारमा लागू गर्छन्, उत्पादन बिक्री गरेर पकेट खर्च चलाउँछन्।

प्राबिधिक शिक्षक नवीन घिसिङ तामाङ सहितका बिद्यार्थी हरूले विद्यालयले दिएको जमिनमा प्याज, टमाटर, धनियाँ, काउली, करेला, सिमी लटरम्म फलाएका छन्। ‘बिहान कक्षा–कोठामा किताबी ज्ञान लिन्छौं, बाँकी समय त्यसलाई व्यवहारमा प्रयोग गर्छौ,’ घिसिङले भनिन्, ‘हामी पढ्दै, सिक्दै र कमाउँदै गरिरहेका छौं।’

विद्यालयको स्वामित्वमा केही जमिन छ। त्यही जमिनको केही क्षेत्रफलमा विद्यालय आफैंले एकीकृत अर्गानिक कृषि मोडेल फार्म सञ्चालन गरिहेको छ। विद्यालयले प्राविधिक शिक्षा अध्ययनरत विद्यार्थीलाई किताबी ज्ञानसँगै फार्ममा व्यावहारिक ज्ञान पनि सिकाउँछ। ‘बागमतीलाई आत्मनिर्भर  प्रदेश बनाउने प्रदेश सरकारको लक्ष्यलाई साकार पार्न विद्यार्थीलाई अर्गानिक खेतीसम्बन्धी व्यावहारिक ज्ञान दिने गरेका छौं,’ प्राविधिक धारका विभागीय प्रमुख नवीन घिसिङले  भने, ‘हाम्रा विद्यार्थीले किताबी र व्यावहारिक ज्ञानमात्रै सिकेका छैनन्, कृषि–कर्मबाट आम्दानी पनि गरिरहेका छन्।’

विद्यालयले प्राविधि शिक्षा अध्ययनरत विद्यार्थीको छवटा समूह बनाएको छ। समूहका विद्यार्थीलाई कृषि–कर्म गर्न लागि निःशुल्क जमिन दिइएको छ। ‘विद्यालयको जमिनलाई दुई भागमा बाँडेका छौं,’ घिसिङले भने, ‘एउटा ब्लकको आम्दानी विद्यालयको खातामा जान्छ भने अर्को ब्लगको आन्दानी विद्यार्थी आफैंले लिन पाउँछन्।’

यो सिजनमा विद्यार्थीले स्थानीय प्रविधिबाट लहरे प्रजातिको तरकारी बाली लगाएका छन्। ‘अघिल्लो सिजनमा आलु, टमाटर बिक्री ग-यौं,’  ‘यो वर्ष धेरै जमिनमा मौसमी तथा बेमौसमी तरकारी खेती गरेकाले धेरै आम्दानी हुने अपेक्षा गरेका छौं।’ उनले अर्गानिक उत्पादन भएकाले व्यवसायीहरू बारीमै आएर उत्पादित वस्तुहरू खरिद गर्ने गरेको बताए।

यसबाहेक विद्यालयले सालको पातमा तरकारीका बेर्नाहरू पनि उत्पादन गरिरहेको छ। ‘बागमती प्रदेशको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयको सहयोगमा विद्यालयलाई एकीकृत अर्गानिक कृषि प्रशिक्षण तथा अनुसन्धान केन्द्रका रुपमा विकास गर्दैछौं,’ विद्यालयका प्रधानाध्यापक फुलध्वज लामाले भने, ‘अनुसन्धान केन्द्रको अवधारणाअनुसार संरचना निर्माण गरेर काम गरिरहेका छौं।’ विद्यालयले बेमौसमी तरकारी खेतीका लागि चारवटा हाइटेक टनेलसमेत निर्माण गरेको छ। अर्गानिक मोडल पार्क पनि निर्माण गरेको सो विद्यालयले केही समयमै गाई, कुखुरा र माछापालन सुरु गर्ने योजना बनाएको छ।

तस्बिरमा प्रधानमन्त्रि कृषी अधुनिकीकरण परियोजना भक्तपुर र श्री मगरगाउँ माध्यमिक विद्यालय बिच व्यवसायिक कृषी उत्पादन कार्यक्रम अन्तर्गत सिमी उत्पादन र बजारीकरण गर्न तरकारी टिपाई गर्दाको तस्वीरहरु।

+5

किसानका खेत-खेत चाहार्दै चिनियाँ राष्ट्रपति शी : कृषि उत्पादन बढाउन प्रोत्साहन

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ चीनमा कृषि उत्पादन बढाउन ठाउँ-ठाउँमा गएर किसानहरूलाई प्रोत्साहन दिइरहेका छन् ।

गरिबी हटाएर सम्पन्नता ल्याउन आफूले कुनै कसर नछोड्ने भनी उनले चीनको स्वायत्त प्रदेश निनसिया हुइमा गरेको सम्बोधनलाई चिनियाँ सञ्चारमाध्यमहरूले प्रमुखताका प्रकाशित गरेका छन् ।

उनी बुधवार सो प्रान्तमा गएर किसानहरूसँग छलफल गरेका थिए । विगत केही महिना यता उनले युनान, बेइजिङ, हुबेई जिज्याङ, सान्सी प्रान्तमा भ्रमण गरिसकेका छन् ।

उनले किसानहरूलाई कम्युनिस्ट पार्टीका योजनाहरूलाई पूर्ण रूपमा लागू गर्न स्थानीय अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिएको चाइना ग्लोबल टेलिभिजन नेटवर्कले जनाएको छ ।

कोरोनाका कारण संकुचनमा परेको अर्थतन्त्रलाई उकास्न किसानहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुने भन्दै उनले स्थायी रोजगार र जनजीविकाको प्रश्नमा सरकार सधैं जनताको साथ रहेको बताएका हुन् ।

विश्वको उदीयमान देश चीनका राष्ट्रप्रमुख किसानको खेतमा गएर भलाकुसारी गर्दा उनको नजिक सुरक्षाकर्मीको तडकभडक पनि देखिएको छैन ।

नेपालमै काजु खेती गर्न सकिन्छ,चितवनमा सुरु भयो व्यावसायिक काजु खेती

यो आँप जस्तै एनाकार्डिएसि (Anacardiaceae) परिवार अन्तरगत पर्ने विरुवा हो । यस्को वैज्ञानिक नाम एनाकार्डिएम अक्सिडेन्टल (Anacardium occidentale L.) हो । यस्को फलको आकार मुटुको उल्टो आकारसंग मिल्दो भएकोले यसलाई उल्टो मुटो जस्तो फल भनिएको हो । यस्को विरुवा सदावहार प्रकृतिको १०—१२ मिटर सम्म अग्लो हुन्छ । पातहरु ४—२२ सेन्टिमिटर लामो र २— १९ सेन्टिमिटर चौडा यसो हेर्दा चिउरीको पात जस्तो देखिन्छ । यस्को फेदले खास कुनै निश्चित आकार लिएको हुदैन ।संसारको सवैभन्दा ठुलो एउटा काजुको वोटले ७५०० वर्ग मिटर क्षेत्र ओगटेको कुरा काजु वर्णनमा पाइन्छ । यस्को फल यसो हेर्दा अण्डाकार वा नास्पति आकारको हुन्छ । फल पाक्दा पहेलो वा कलेजी रं’गको ५—११ से.मि. लामो हुन्छ । पाकेको फलको स्वाद गुलियो हुन्छ । फल भित्रको वीउफल अथवा गुदि फल मिर्गौला अथवा वक्सिड। को ग्लोव आकारको हुन्छ । दक्षिण अमेरिकाको आद्रतायुक्त उष्ण प्रदेशिय क्षेत्र (खास गरी व्राजिल) यसको उत्तपत्ति स्थान मानिन्छ र यो फल त्यस क्षेत्रको रैथाने प्रजाति हो । हाल आएर संसारका धेरै देशहरुको उष्ण प्रदेशिय हावापानीयुक्त क्षेत्रमा व्यवसायिक खेतिको रुपमा र वैदेशिक मुद्रा आर्जनको प्रमख श्रोतजन्य कृषि वालिको रुपमा विश्व वजारको ठुलो हिस्सा ओगटेको फलफूल मानिन्छ ।विश्वमा सन् २०१० को काजुको उत्पादन तथ्यांकलाई हेर्दा नाईजेरिया ६,५०,००० मे.टन (१.९७ मे.टन प्रति हेक्ट), भारत ६,१३,००० मे.टन (०.६६मे.टन प्रति हेक्टर), भियतनाम २,८९,८४२ मे.टन.(०.८५ मे.टन प्रति हेक्टर), व्राजिल १,०४,३४२ मे.टन (०.१४ मे.टन प्रति हेक्टर) उत्पादन भएको देखिन्छ ।सन् २०१० को विश्व बजारलाई हेर्दा नाइजेरिया प्रमख उत्पादक राष्ट्रको रुपमा लिन सकिन्छ । प्रति इकाइ उत्पादनको हिसावले पेरुमा विश्वको सवैभन्दा वढि काजु (सन्२०१०) ५.२७ मे.टन प्रति हेक्टर उत्पादन भएको देखिन्छ । काजुको स्थानिय जातहरु १४ मिटर सम्म अग्लो हुने ३ वर्ष पछि मात्र फल्न सुरु गर्छ भने नयाँ विकास गरिएका प्रजातिका विरुवा भने ६ मिटर अग्लो र पहिलो वर्षवाट नै फल्न सुरु गर्दछन्। काजुको स्थानिय जातको उत्पादन ०.२५ मे.टन प्रति हेक्टर छ भने उन्नत जातको उत्पादन १ मेट्रिक टन प्रति हेक्टर हुने गर्दछ ।

नेपालमा काजु खेतिको संभावना: नेपालमा काजुखेतिको संभावनालाई हेर्दा तराइको उष्ण प्रदेशिय क्षेत्र खासगरी पूर्व देखि पश्चिम तराइको मैदानी भागमा यसकाे खेति गर्न सकिने संभावना देखिन्छ । काजु खेतिको लागि उपयुक्त हावापानी : यो उष्ण प्रदेशिय क्षेत्रमा मात्र हुने फलफुल विरुवा हो । तुषारो पर्ने क्षेत्रमा यस्को खेति गर्न सकिदैन । समुन्द्र आसपासको तटिय क्षेत्र तथा सो सरहको हावापानी पाइने क्षेत्र, सापेक्षिक आद्रतायुक्त उष्ण ( Tropical and sub tropical zone) युक्त समन्द्र सतहवाट ७०० मिटर उचाइ सम्मको वार्षिक वर्षा ६०० मि.मि.हने क्षेत्रमा गर्न सकिन्छ ।

यो गर्मि हावापानी, वढि सूर्यको प्रकाश (Sun loving plant) मन पराउने विरुवा भएकोले छाँयादार ठाँउमा यस्को विरुवा सप्रन सक्दैन । यस्को फलको वृद्धि विकासको लागि लामो समय सम्म २० डिग्री सेल्सियस भन्दा न्युन र ४२ डिग्री सेल्सियस भन्दा माथिको तापक्रम हुनुउपयुक्त मानिदैन र फल झर्ने समस्या आउन सक्दछ । अत्यधिक वर्षा तथा लामो समय सम्म वादली आकाश भइ रहनाले काजुको फल उत्पादनमा प्रतिकुल असर पर्दछ ।

माटो : यस्को जराहरु लामोभई टाढा टाढा सम्म फैलिने हुदा खाद्य तत्व संकलनमा सहयोग पुग्दछ । तसर्थ काजुको विरुवा अन्य वाली लगाउन नसकिने वा नसप्रिने खालको रुखो जमिनमा (wast land of low fertility) मा पनि गर्न सकिन्छ । वलौटे दोमट रातो माटो, नदि ताल तलैयावाट निर्मित अल्का बलौटे दोमट माटो काजुविरुवाको बृद्धि विकासको लागि उपयुक्त मानिन्छ ।

माटोमा वढि चिस्यान भइ रहने अवस्था तथा वर्षादमा पानीको राम्रो निकास नभइ पानी जम्ने प्रकृतिको जमिनमा काजुखेति गर्न सकिदैन । त्यसैगरी तराइको सिंचाइ सुविधा नभएको सिराहा, सप्तरी, धनुषा, सुनसरी, उदयपुरका समथर फाँटहरु तथा सामुदायिक वन क्षेत्रहरुमा यस्को खेति विस्तार गर्न सकिएमा सिमान्तकृत जनताको आयआर्जनको उपयुक्त विकल्प हुने संभावना देखिन्छ ।

उपयोग : यो सुखा फलफुलमा सवैभन्दा स्वादिष्ट एवं पौष्टिक फलफुल मानिन्छ । यस्को ताजा फलमा ५.९ प्रतिशत चिस्यान, प्रोटिन २१.२ ५ , चिल्लो पदार्थ ४६.९, कार्वोहाड्रेड २२.३, फसफोरस ०.४५ प्रतिशत, क्याल्सियम ०.०५ प्रतिशत, फलाम ५ मिलिग्राम तथा खनिज र अन्य पौष्टिक तत्व जस्तो अमिनो ए’सिडहरु २.४ प्रतिशत पाइन्छ ।

काजुको फलमा सुन्तला फलफुलमा भन्दा ५ गुणा वढि भिटामिन “सि” पाइन्छ । त्यसैगरी काजु फलको उपयोग विभिन्न प्रकारको मिठाइ, स्न्याक्स(क्लबअपक) खाद्य सामग्री (केक, पाउरोटी), पेय पदार्थ ‘जुस, अल्कोहल’, अचार, चटनी आदि बनाउन उपयोग गरिन्छ ।जातहरु : भारतमा खेति गरिने प्रमुख जातहरुमा निम्न जातहरुको व्यवसायिक खेति हुने गरेको पाइन्छ । भेन्गुर्ला —१, भेन्गुर्ला —२, भेन्गुर्ला —३, भेन्गुर्ला —४, भेन्गुर्ला —५ आदी रहेका छन् ।

विरुवा रोपण : काजुको वगैचा स्थापना गर्नको लागि जग्गाको छनौट गरी सकेपछि जमिनको लेआउट गरेर विरुवाको दुरी ८ -७ मिटर हुनेगरी काठको किलो गाड्दै जानुपर्दछ । विरुवा लगाउनुभन्दा ६ महिना अगाडि नै १ मिटर गहिराइ १ मिटर चौडाइ र १ मिटर लम्वाई भएको खा’डल ख’न्नु पर्दछ । खाड’ल ख’न्दा प्लान्टिड वोर्डको सहायता लिएर खन्नुउपयुक्त हुन्छ । खा’डल ख’न्दा निस्केको १ फिट सतहको माटो वेग्लै र त्यो भन्दा गहिराइको वाकि माटो वेग्लै थुप्रोमा राख्नुपर्दछ । माथिल्लो १ फिट सतहको माटोमा २५—३० किलोग्राम पं्रागारिक मल, ५० ग्राम डर्सभान वि’षादि मोलेर सतह भन्दा १ फिट अग्लो हुनेगरी खाल्डो पुर्नु पर्दछ ।मनसुन सुरु भए पछि मात्र काजुको विरुवा रोप्ने कार्य गर्नु‘ पर्दछ । विरुवा नर्सरीवाट निकाल्दा माटोको डल्लो सहित जरा नखल्वलाइ निकाल्नु पर्दछ र त्यस माटोको डल्लोलाई राम्ररी सम्हाली राख्नु पर्दछ । माटोको डल्लो फुटेमा मसिना जराहरु च्ुडिने हुदा वरुवा मर्ने संभावना हुन्छ । विरुवा लगाउदा प्लाटिड।वोर्डको सहायताले खा’डलको विचमा पर्ने गरी लगाउनुपर्दछ । ग्राफटिड। गरेको जोर्नि जमिन माथि रहने गरी विरुवा लगाउनु पर्दछ ।विरुवा लगाउदा सकभर बादल लागेको दिन वा दिनको ३ वजे पछिको समयवाट सुरु गर्नु पर्दछ । विरुवा लगाइ सकेपछि तुरुन्तै हल्का सिंचाइ दिनु पर्दछ र माथिवाट सु’केको खर वा पराल वा कालो प्लाष्टिको छापो दिनु पर्दछ । छापोले माटोको चिस्यान जोगाइ राख्नुको साथै झारपात पलाउनवाट रोक्दछ ।

मलखाद्य : काजु विरुवा कम उर्वर माटोमा पनि हुर्कन बढन सक्ने भएता पनि मलखाद्यको प्रभाव भने तुरुन्तै देखिन सुरु गर्दछ । मलखाद्यको प्रयोगले गर्दा विरुवा छिटो बढ्ने, फल चाडो लाग्ने, चाडो तयार हुनुको साथै उत्पादनमा पनि वृद्धि हुन जान्छ ।
वोटको वरीपरी गोडमेल गरी झारपात हटाई का’ण्डको २ मिटर परिधिमा २५—३० से.मि.गहिरो र चाक्लो कुलेसो वनाइ त्यसमा माटो र २५—३० के.जी. प्रांगारिक मल मिलाउनु पर्दछ । काजु वोटमा मल दिदा मनसुन सुरु हुनु भन्दा अगाडि वैशाख—जेष्ठमा र मनसुन समाप्तीसंगै भाद्र—आश्विनमा दिनु उपयुक्त हुन्छ ।

सिंचाइ तथा गोडमेल व्यवस्था : काजुको विरुवालाई सुरुको अवस्थामा २ वर्षको उमेर सम्म सु’ख्खा मौसममा ७ दिनको फरकमा हल्का सिंचाइ दिनु पर्दछ । ३—४ वर्षको उमेर पछि यस्को जरा जमिनमा तल सम्म जाने हुदा सिंचाइ नभएमा पनि खास न’राम्रो अस’र पर्दैन । तर विरुवामा फुल फुल्ने तथा दाना लाग्ने अवस्थामा सिंचाइ गर्नाले फल झर्ने सम’स्या कम भएर जान्छ । वगैचामा कोशेवालीहरु अन्तरवालीको रुपमा लगाउनाले माटो हल्का हुनुको साथै माटो मलिलो पनि बन्दछ । वर्षादको सुरु र अन्तमा मल दिनु भन्दा अगाडि वगैचामा गोडमेल गरी झारपात हटाइ वगैचा सफा सुघर बनाउनु पर्दछ । काजु विरुवा वढेर छाँयादार हुन थालेपछि भने अन्तर वाली लिन सकिदैन ।

वाली उत्पादन तथा व्यवस्थापन कार्य : काजुको विरुवा रापेको ३—४ वर्ष पछि मात्र उत्पादन दिन सुरु गर्दछ । विरुवा (मंसिर पौष) मा फुल्न सुरु गर्दछ । त्यसपछि ५०—५५ दिनमा टिप्नको लागि तयार हुन्छ । सु’ख्खा फलको टिप्ने कार्य तथा संकलन कार्य १०—१२ हप्ता सम्म गर्न सकिन्छ । काजुको फल टिप्ने कार्य माघ, फागुन महिनावाट सुरु भइ जेष्ठ सम्म टिप्न सकिन्छ ।

फललाई २—३ दिन सम्म घाममा सुकाएर सु’ख्खा बनाएर ओभानो ठाउमा थन्काउनु पर्दछ । काजुको उत्पादन सरदर प्रतिवोट ८—१५ के.जी.सम्म हुने गर्दछ । उन्नत जात जस्तो भेन्गुलर ३, भेन्गुलर ४, भेन्गुलर ५ को उत्पादन क्रमशः २० के.जी., २७ के.जी., र ३१ के.जी. सम्म हुने गरेको तथ्यांकवाट देखिन्छ।

तस्बिरमा चितवनका उधमी बिरेन्द्र लामा तामाङले गर्नुभएको व्यावसायिक काजु खेतिको तस्बिर देखाइएको छ। उहाँले लगाएको केहि बर्षमा सफलतापुर्वक काजु उत्पादन गर्नुभएको छ।

1 Comment

3 Shares

Comment

Pages - Menu

Saturday, June 25, 2022

Friday, June 17, 2022